Vertrouwen, elkaar aanspreken, feedback geven, samenwerken. Het zijn thema’s die in veel teams spelen. We kunnen er goede gesprekken over voeren en samen afspraken maken. Een gezamenlijke ervaring voegt daar iets waardevols aan toe. Je merkt wat er gebeurt als je samen een opdracht uitvoert, keuzes moet maken en onderweg voor verrassingen komt te staan.
Daarom zetten we bij Bureau voor Bevlogenheid graag spelinterventies ofwel serious games in. Een team stapt even uit de dagelijkse werkomgeving en gaat samen aan de slag. Wat tijdens het spel gebeurt, geeft concrete aanknopingspunten om naar de eigen samenwerking te kijken.
Wat maakt zo’n serious game waardevol voor teamontwikkeling? Wat wordt er zichtbaar als een team samen gaat spelen? En hoe zorg je ervoor dat de ervaring uit het spel ook iets oplevert voor de dagelijkse praktijk? In deze blog nemen we je daarin mee aan de hand van twee games die we zelf regelmatig inzetten.
Ervaren maakt samenwerking zichtbaar
Een spelinterventie creëert een tijdelijke werkelijkheid. Er is een opdracht, er zijn spelregels en er is een gezamenlijk doel. De situatie wijkt af van het dagelijkse werk en roept tegelijkertijd heel herkenbare processen op.
Teamleden overleggen, verdelen taken en nemen besluiten. Er ontstaan ideeën over de beste aanpak. Soms moet er onder tijdsdruk worden gehandeld of gebeurt er iets onverwachts. Hoe het team daarmee omgaat, ontstaat ter plekke.
Dat maakt een serious game interessant voor teamontwikkeling. Samenwerking wordt zichtbaar in gedrag. Hoe komen besluiten tot stand? Hoe worden verschillende ideeën benut? Houden teamleden elkaar op de hoogte? Hoe reageren ze als de omstandigheden veranderen? En lukt het om het gezamenlijke doel in beeld te houden?
Een belangrijk uitgangspunt bij spelinterventies is de actieve ervaring: deelnemers maken zelf onderdeel uit van de situatie en ervaren wat hun handelen teweegbrengt. Dat geeft een team vervolgens een gezamenlijke ervaring om op te reflecteren en van te leren.
Vertrouwen in de praktijk
Eén van de serious games die we inzetten is Reality Check, ontwikkeld door Jump Serious Games. Deze game draait om samenwerken en vertrouwen.
De deelnemers vormen vier teams die ieder een schapenboerderij runnen. De boerderijen maken gebruik van gezamenlijke weidegrond en tijdens verschillende rondes maken de teams keuzes waarmee geld kan worden verdiend.
Tijdens het spel krijgt vertrouwen heel concreet vorm. Teams maken afspraken en moeten erop kunnen rekenen dat anderen zich daaraan houden. Ze ervaren wat het doet als vertrouwen wordt gegeven en hoe een kleine beschadiging van dat vertrouwen kan doorwerken in daaropvolgende keuzes.
Ook het verschil tussen het belang van de eigen groep en het gezamenlijke belang wordt voelbaar. Zo zien we bijvoorbeeld dat mensen geneigd kunnen zijn de eigen groep voor te laten gaan, dat kleine scheurtjes in vertrouwen lang kunnen doorwerken en dat een duidelijk gezamenlijk belang helpt om iedereen mee te krijgen.
Na afloop is er veel om samen te onderzoeken. Wanneer ontstond vertrouwen? Wat hielp om het vast te houden? Wat gebeurde er toen een afspraak anders uitpakte dan verwacht? Welke aannames ontstonden er over de andere teams? En wat herkennen we daarvan in onze eigen samenwerking?
Een spel over schapen gaat dan al snel over iets heel anders.
Samen leren en steeds beter worden
Een andere game van Jump Serious Games die we gebruiken is Op je tellen passen. Hierin krijgt een team een gezamenlijke opdracht waarbij snelheid, nauwkeurigheid en het volgen van afspraken samenkomen. De teamleden bepalen eerst hun strategie en voeren de opdracht vervolgens in meerdere rondes uit. Onderweg veranderen de omstandigheden en ontstaan nieuwe uitdagingen.
Na iedere ronde krijgt het team tijd om terug te kijken. Wat ging goed? Wat hebben we gemist? Welke afspraken helpen ons? Wat willen we in de volgende ronde anders aanpakken?
Zo wordt het leerproces van een team zichtbaar. Deelnemers proberen iets, zien het resultaat, bespreken hun aanpak en passen die vervolgens aan. Ook thema’s als eigenaarschap, feedback geven en elkaar aanspreken komen op een natuurlijke manier aan bod.
Dat maakt de ervaring herkenbaar voor het dagelijks werk. Ook daar vraagt samenwerken om aandacht voor wat er gebeurt, openheid over fouten en de bereidheid om met elkaar te blijven leren.
Positieve emoties geven ruimte om te leren
Serious games brengen vaak plezier en energie met zich mee. Mensen worden nieuwsgierig, gaan op in de opdracht en lachen met elkaar. Die positieve emoties hebben betekenis voor het leren.
Uit onderzoek naar positieve emoties weten we dat ze onze aandacht en ons bewustzijn kunnen verbreden. Er ontstaat meer ruimte voor nieuwe gedachten, nieuwe activiteiten en contact met anderen. Zo kunnen positieve emoties bijdragen aan de ontwikkeling van onder andere vaardigheden, zelfvertrouwen, relaties en veerkracht.
In teamontwikkeling is die openheid waardevol. Een sfeer van plezier, interesse en verbinding nodigt uit om te experimenteren, ervaringen te delen en nieuwsgierig te kijken naar wat er gebeurt.
Een serieus onderwerp en plezier gaan daarin prima samen. Die combinatie kan een game zowel energiek als leerzaam maken.
De kracht van samen reflecteren
De ervaring tijdens een serious game levert veel op. De gezamenlijke reflectie geeft er betekenis aan. In de nabespreking wordt de verbinding gemaakt met de eigen werkelijkheid. Deelnemers wisselen uit wat ze hebben gezien en ervaren en onderzoeken welke inzichten ze daaruit meenemen.
Bij Reality Check kijken deelnemers bijvoorbeeld naar parallellen met de samenwerking binnen hun eigen afdeling of organisatie. Bij Op je tellen passen onderzoeken zij wat het team uit de verschillende rondes heeft geleerd en hoe ze dat kunnen toepassen in de dagelijkse praktijk.
Daar ligt voor ons een belangrijk deel van de waarde. We kijken samen naar vragen als: wat zagen we gebeuren? Welk gedrag hielp de samenwerking? Wat willen we vasthouden? Waar zit ruimte voor ontwikkeling? En wat kunnen we daar in het werk concreet mee doen?
Een game geeft geen oordeel over een team. De ervaring geeft materiaal om samen naar te kijken, van te leren en mee verder te gaan.
Een passende game in een veilige setting
Een goede serious game sluit aan bij het team en bij de ontwikkelvraag. Daarom kijken we vooraf zorgvuldig naar wat er speelt. Wil een team werken aan vertrouwen? Aan feedback en elkaar aanspreken? Aan samenwerking tussen verschillende groepen? Of aan het vermogen om als team te leren?
Ook de onderlinge verhoudingen spelen mee. Een game kan emoties oproepen en bestaande patronen zichtbaar maken. Dat vraagt om een setting waarin deelnemers zich voldoende veilig voelen en om begeleiding die ruimte geeft aan wat er ontstaat.
De begeleider heeft daarin een belangrijke rol: tijdens het spel door goed te observeren en ruimte te laten voor de ervaring, en daarna door het team te helpen onderzoeken wat er gebeurde en de verbinding te maken met de eigen praktijk.
Zo wordt een serious game een betekenisvolle interventie binnen een breder proces van teamontwikkeling.
Serious games tijdens een teamtraject of teamdag
We zetten serious games onder andere in binnen teamtrajecten. Een gezamenlijke spelervaring kan al vroeg in zo’n traject helpen om een thema concreet te maken en alle teamleden actief te betrekken. De ervaringen en voorbeelden die ontstaan, kunnen later in het traject opnieuw worden gebruikt.
Ook voor een teamdag biedt een serious game mooie mogelijkheden. Samenwerken, vertrouwen, feedback, elkaar aanspreken en psychologische veiligheid zijn thema’s die zich goed lenen voor een gezamenlijke ervaring. Vanuit het spel ontstaat een natuurlijk vertrekpunt om te onderzoeken hoe het team samenwerkt en waar mogelijkheden liggen om verder te groeien.
Daarbij blijft de verbinding met het dagelijks werk centraal staan. Wat nemen we mee uit deze ervaring? Wat willen we als team versterken? En wat kunnen we daar morgen al in doen?
Want spelen is dan misschien de vorm – beter samenwerken is het doel.
